फ्रीडाम टूर्स

– सूर्या अशोक

आजीक आमस्तर्दाम (Amsterdam) भोवनु चोवंचे उदेशान देड मास मुरथमच, सगळ्यां पशी उत्तम म्हुण दिकून ‘फ्रीडाम टूर्स’ (FreeDam Tours) बुक्क केलेलें. आमस्तर्दामाचे औडे केर्काकडे (Oude Kerk) इकरा वरांक धा मिनिटां पुणिय आसतना पावंका म्हुण तांतु सांगलेलें. तोडोवु केल्यार आमगेलें अवसर वेगळे कोणाकय दितलीं म्हणूय चेतावनी दिल्लेली. ते लेकान आमी वीस मिनिटां आसतनाच थंय पावंताय. अति पुरातन दिसूचे ते देवालयाचे भायर आशिल्ले बांकाचेर बेसून हळदूवे सातलेक राकूक लागताय. तीच आमचे मार्गदर्शकाक वळखूक आशिल्ली निशानी. उणेच घडियान एकली पावंता, हळदूवी सातूली विस्कळावनु धरून, गोमटेक हळदूवे रिब्बणारी नेय्म-टाग घालून हासूनूच पावंता. तिजे हातांतुले कागतार बरयलेले नांवांतुलीं कोणकोण पावलीं म्हुण पळोवूक लागता ती. आमचे लागी राबून वा बेसून राकतल्यांचे संग आमीय, तिजे लागी वचून नांव पक्का करूक लागताय. धा मिनिटां लागेन आसाय, जाय जाल्यार तान्नेक पीवनु येवंचाक सांगता ती. हांगा पाविल्ले तेन्नाच ‘interim relief’ म्हळेले लेकान केका कुटके खावून जालेले कारणान आमी खंयीच वचनाय! रस्त्या पेल्यान हळदूवी सातूली घेवनु वेगळो एकलो तागेले भोवंडेकारांचे लागी डच्च भासेन उलयता.

इकरा वरांचेर आमकां सगटांकय लागी आपयता ती. इंगळीषान, समजूक सरळ आशिल्ले रीतीन उलोवनु ती आपली वळखि दिता. नांव शार्लट (Charlotte), रोतर्दामाची (Rotterdam) निवासी. पदव्युत्तर पदवीची शिकवण जाल्या मात्र. आपले गांवचे पासून भो अभिमान आसून, हांगा पावंचे भोवंडेकारांक ताजी रुचि चडोवनु बरे रूपान आस्वादन करोवंचे खातीर अशी भोवंता. उपरांतें आमगेली, वीस जाणालीय वळखि घेता ती. वेगवेगळे देशांतु साकून पावलेलीं तरातरा प्रायेचीं जनां आमी, सान चेरडूवां नाय.

होलंट (Holland) आनी नेतरलेंड्स (Netherlands) म्हुण दोन नांवां आयकल्यांय तुमी. तांचो फरक कितें म्हुण कळता वे म्हुण निमगीता ती. ‘नेतर’ म्हळ्यार खालचो वा पाताळाचो म्हुण अर्थु. तें सगटांकय कळता. जाल्यार नेतरलेंड्साक ‘होलंट’ नांव कित्याक लागून सांगताय म्हुण कोणेच सांगनाय. ‘होलो’ लेंड (hollow land), तीणे सांगलेलें आयकून सगटय मातें हालोवूक लागताय. ओ! तशी वे! कितें? हो जागो पोंदाक पोकळ वे?

ती सांगताच वता. आमस्तल (Amstel) न्हंयचे पाडीर एमस्तेली (Aemstelle) नांवाचे बेदबेदे (marshy) भूभागाक वासु करूक पाविल्ले तेन्ना रेंवेंचे बांद करनु तांचेर खोमटां बांदून राबूक लागलेलीं जनां. उदाक होळोवनु पर घालूक कनालां बादून, वोल्ली भूंय आटोवनु कालक्रमान वास योग्य करनु काडत गेल्लीं. आमस्तर्दाम गांवाचे पन्नास प्रतिशत भूभागय समुद्रतलाचे पशी दोन मीटरां तांय खालटाक आसाय आनी वरलेले भाग एक मीटरा उंचायेर तांय आसाय. तसले खालटा भाग आसूनूच हाका होलंट म्हुण नांव पडल्यां, आनी हें नांव, सगळेच नेतरलेंड्साक न्हय, केवल आमस्तर्दाम, हाग आनी रोतर्दाम आशिल्ले भागाकच म्हणताय.

कसल्याकय नांव घालचे खातीर बाधा काडचीं न्हय डच्च जनता! सूण्याक सूणे म्हणूय माजराक माजर म्हणूय नांवां घालचे वरी तें! हें मागशीं दिकचें देवालय, ताजें नांव औडे केर्क, म्हळ्यार Old Church. नांवां सोदूची समस्या दूरा राबोवंचाक तीं एकच नांव परतपरत घालूकय तयार. डच्च दादल्यांचीं सार्वजनिक नांवां यान (jan) आनी कीस (kees). तीं दोनीय एकडे करनु यांकीस (Yankees) म्हणून अमेरिकेंतुले डच्चकारांक उपहास रूपेन आपयतालीं एक कालाक. अमेरिकेंतु तांनी राबलेले स्थलाक न्यू नेतरलेंड (New Netherland) म्हुण नांव घालेलें. आंगलेय वासणूकेचे कारण कालक्रमान न्यू योर्क, न्यू जर्सी (New York, New Jersey) आदी जावनु वांटिलो तो जागो. योर्क आनी जर्सी यू केंतुले स्थाय. आयचे हे भोवंडे वेळान मात्र आनीकय असलींच नांवां पळोवयात.

आमस्तर्दामांतुलें सगटां पशी पोरणे इमारत, तेरावे शतकांतु बांदलेलें हें औडे केर्क. रोमन कातोलिका देवालय आशिल्लें तेन्ना. 1578 वर्साचे उपरांतें तें बदलून कलविनिस्ट (Calvanist) देवालय जालें आनी आज तांय तें तशीच वरल्यां. स्पानिश राजभरणाक हारवोवनु जिकवल्ले डच्च रिवोळ्टाचे उपरांतेंच अशी जालेलें. हे पुरातन देवालयाक आनी हांगाचे रेड लायट डिस्ट्रिक्टाक अभेद्य संबंद आसा! तिणे अशी सांगलेलें आयकून नेणतनाच मिगेल्यो भोवरीयो ऊंच गेल्यो. ती हासली. ताजे पासून चड सांगूक लागली ती. जगांतुलो एक मात्र जागो होच आसतलो जंय धर्म आनी वेश्यावृति अक्षरशः एकामेकाक तेंकून राबल्या. पळयाय, हे देवालयाक घेरूनूच आसा हांगाचें रेड लायट डिस्ट्रिक्ट! वेश्यालयां, मधुशाला, नशेदार पदार्थांच्यो आंगड्यो आदी हांगा सुलभ दिकच्यो. स्वतंत्रतेक आनी सहिष्णुतेक नांव आयकिल्लो देश हो डच्चकारांलो नेतरलेंड्स!

हें देवालय बांदलेले कालाक हो गांव खारव्यांलो आशिल्लो. दीर्घ समुद्रयात्रा जावनु परतूचे नाविकांक गांवांतु पावंतना मौजमस्ती करूक बायलो आनी सूर अवश्य वस्तू. 1300 वर्साचे मुर्थम साकूनूच बंदरांतु, तांबडे दीवे हातांतु धरून, नाविकांक राकच्यो बायलो आसताल्यो. रात सगोळचे विलासा उपरांतें फाल्ले जातना, मनस्तापान विवश ते नाविक, देवालयांतु वचून पातिरींचे लागी पापांचो भंडार उद्दारि करूक लागतले! तशी नाविकांचो पापभार व्हांवनु पातिरींक पूरो जालें, आनी तांनी ताजे बदलाक दान घेवंचाक लागलीं. असले कार्यक्रमान देवालयाक दामाचो लाभ अधिक मेळूक लागलो, मात्र न्हय तांचे लागी साकून चेडिपणाक प्रोत्साहन मेळूकय लागलें. मागीर मागीर, मौजमस्तीचे मुरथमच पापस्वीकरण करूक लागले नाविक. कितें कितें करूक वताय म्हण आद्यच पद्धत घालून, तें मेजून मेजून सांगून, ताका सर जालेले दुड्ड आद्यच पातिरींचे हातार घालनु भोगविलासाक वचप! दुडवांचे खातीर वेश्यावृति सहन करत राबलें हें धर्मस्थापन आनी ते कारणान ताजेच शेजवठरांतु वेश्यावृति फुल्लून फळून आयली. आयचे रेड लायट डिस्ट्रिक्टाचें मूळतळ हेंच देवालय!

रेड लायट डिस्ट्रिक्ट तोडोवु करनाशिल्लें भोवूंक वचूं. ताजे मुरथम एक कायरीं दाकयतां म्हणून ऊर्जस्वी शार्लट आमचे लागी वेगवेगीन चमकूक सांगून मुकार चमकता.

बैकांचे (म्हळ्यार सायकिलांचे) सावध राबूक, मदेंमदें चेतावनी दिताच आसा ती. वेगाचे पासून येद्दें सरी नियंत्रण दवरनातिल्लें, आपले मार्गार चमकतल्यांक आडळावनु घालनु, राबोवनातिल्लें धावंडायताय हांगाचीं सायकिलकारां, अशी ती सांगता. एक फंता तिका आडळावनु घालनु साल फुटलेली शींवका जाल्या म्हणून ती आमकांय सावध करताली. चमकत चमकत एक कनाला ऊंच आशिल्ले सांकवार पावंताय. वेगीन येवंचे एक सायकिला पोंदाक पडूक वचे एकल्याक ती वोडून पायवाटेर चडयता. सावध राबूका म्हुण परत चेतावनी दिता. थंय कनालांतु विचित्र कितेंय चमकता दाकोवनु सांगूक लागता, हाजे पासून मागीर विवरण दीवूं म्हुण लेकलेलें, जाल्यार आकस्मिक जावनु दृष्टांत दिकूक जाल्यां हें आतां. वर्साक दोन पसार मात्र करचें कनाल शुद्धीकरण तं चमकता. हांगाचे कनालांतु आपलीं पोरणीं सायकिलां, अशीच विंदूची संवय जाल्या डच्चकारांक! दर वर्सा बारा सास साकून पन्नेरा सास सायकिलां तांय अशी उदका पोंदाक साकून भायर काडताय!

कसकसल्यो विचित्रकायो हे डच्च लोकांक!

होडलें बार्ज, ताजेर ‘जे सी बी’ सरी एक यंत्र. ताजो होडलो हातु कनालांतुले उदकांतु बुडोवनु, पोंदाक पडलेलीं पोरणीं सायकिलां पुंजावनु काडता. तेच उदकांतु अशी तशी हालोवनु धूवनु, ताजेर मांडल्लो चिकोल दूरा करनु बार्जांतु घालता. जायतीं मेळ्यांय तांकां! अमंत चिकलट उदाक तें, अशी चाळो घालतना एक लागेन चिकलट जाता. शी! अळसीक!

दर निवासीक एक सायकिल पुणीय आसा खंय. सायकिलां दवरलेले कडे साकून फारनु वचेंय विरळ न्हय हांगा. तिगेलींच तेरा सायकिलां फारनु गेल्यांय आनी नवें सायकिल घेवंचे बदलाक ऊणे दुडवांक पोरणेच घेवप तिणे.

थंयच्यान पेल्ले दिशेर घूवनु तडीर दिकूक येवंचे इमारतांक दाकोवनु, एक देवालय आसा हांतु, खंचे म्हूण सांगशाय वे, म्हुण निमगीता ती. खंचें? खंचें? अशी तशी सूक्षमेन चोवूक लागताय सगटय. हे गांवांतु कनालांचे देगेन दिकूक येवंचीं साधारण तरा इमारतां हींवय, कसलोच व्यत्यास म्हुण सांगूक जायना.

सोळावे शतकांत स्पानिश राजभरणाचे विरुध विप्ळव चमकलेले उपरांते रोमन कातोलिका देवालयां प्रोटेस्टेंट करनु परतीलीं. कातोलिका संप्रदाय वर्जूक नियम नाशिल्लो, जाल्यारीय पुरतेच स्वतंत्रपणान धर्म पालन करूक तांकां साध्य नाशिल्लें. सर्वसाधारण दिसचे घरांतु, माळियेर वा भुंयारांतु (cellar/ basement) गूढ देवालयां बांदून, आपलो धर्म पालन करूक जनांक स्वातंत्र्य आशिल्लें. विसावे शतकांतु मात्र कातोलिकांक साधारण अवस्थेर पावूंक जाल्यां.

सांकवा पेल्यान दिकचें एक चोकलेटी वर्णाचें इमारत तीणे दाकयलें. ‘माळ्यावेलो आमगेलो प्रभू’ म्हुण अर्थु आशिल्लें Ons’ Lieve Heer op Solder देवालय तें. 1653 वर्सा बांदलेले ते इमारताचे उंचवेले तीन माळियेंचे बदलाक, दोनीशें जनांक क्रिस्तु मास घेवूक जावंचें दीग देवालय बांदल्यां. तें आतां म्यूज़ियम जावनु उपयोगार आसा. डच्च सहिष्णुतेचें असामान्य साक्ष्य जावनु राबल्यां तें!

ताका आडोळनूच आशिल्लें भारतीय ‘होटल विजया’ आनी थाय (Thai) खाणामळ मिजे दिष्टींतु पडता!

सल्प चमकून एक कनालाचे देगेन राबून, हेंच रेड लायट डिस्ट्रिक्ट म्हुण सांगता ती. हांगाची प्रत्येकता म्हळ्यार Window prostitution. जनर्लांचे भितर राबून कांचेंचेर खटखटावनु हांगाच्यो बायलो भायरच्यान वचे दादल्यांक आकृष्ट करताय. 1810 वर्सा तांय वेश्यावृति नियमा आड आशिल्ली. जाल्यार मागीर तें नियमानुकूल जालें. 2007 वर्सा नवे नियम आनी विधीव्यवस्ता तयार करनु तसले बायलांक संरक्षण दिवंचाक बंदोवस्त केल्यां. नियमानुसार हे धंद्यांतु व्यापृत जावंचाक ऊण्यान ऊणे प्राय एकेवीस. ग्राहकाक सोळा पुणिय आसूका. सकाणी स साकून आट तांय दोन घंट्यांक आराम करूक जनर्लां बंद करचें अनिवार्य! नियमान मना केल्यार वा ना, हो धंदो चलतलो. देखून नियमानच तो व्यवसाय म्हणून स्वीकारला. स्वास्थ्य संभाळूक आनी गर्भनिरोधक संविधानां उपयोग करूक प्रचार करताय.

शार्लटाले संभाषणाचे मदें अशी तशी पळयतना, होडले कांचे जनर्लांचीं दोन वा तीन माळियेचीं घरां कनालाचे दोन पाडीरीय दिकूक येताय. जनर्लांतु थोड्यांतु तांबडो उजवाडु. थोगडीं जनर्लां फोडदे घालून बंदोवस्त केल्यांय. विविध तरा अंगविन्यास करत ग्राहकांक आकर्शण करूक, तांबडे वर्णा, नांवापुरोश वस्त्र न्हेसिल्यो बायलो राबल्याय वा बेसल्याय म्हुण थोगडे जनर्ला कांचेंतुल्यान दिकूक येता.

शार्लटान सगटांकय आद्याच सावध केलेलीं. चेडियो आपलो धंदो करता दिकूक आयलें म्हुण जातलें, जाल्यार एक कारणानय फोटो काडूक जावो, कित्या केमेरा तांय भायर काडूक नज. फोटो काडूक तयार जालेले भोवंडेकारालें केमेरा उपून काडून खालाक वींदून फुटयलेलें, हाजे मुरथम एक पावटी शार्लटान दिकल्यां. नंतणा तांचे संरक्षक दादले थंय खंयीच आसतले. तांगेले हातांतु पडल्यार हो दिकचो कनाल लागी साकून पळोवूकय जातलो!

शार्लट उलयत आसा. हांगाचे चेडियांक यूणियन आसा, फीस भरून लायसेन्स आनी रेड कार्ड घेवनूच हो धंदो चमकता. दर ‘पोसाक’ (pose) हे बायलांचें रेय्ट एक यूरो! दर ग्राहकाक एक मेळाव्याक कितलो वेळ मेळता आनी कितले दुड्ड दीवंका जाता म्हुण सांगशाय वे? तिगेलो विचित्र प्रश्न आयकून आमी सगटय हासताय. एकेकलीं वेगवेगळे वेळकाळ आनी रकम सांगूक लागताय. आखेर तीच सांगता. शराशरी आट मिनिट आनी ऊणे पन्नास यूरो! हेच आट मिनिटांतु वस्त्र निसरावंचो आनी परतून न्हेसूचो समय लागेन पडता अशी स्पष्ट विवरण लागेन दिता ती! चडय चेडियो आयकर (income tax) भरताय म्हळेल्यान करतना त्यो हे व्यवसायान कितले दुड्ड करताय म्हुण समजुयात.

बायलांचे खातीरीय हो धंदो केल्यार कित्तें म्हणून आरांभलेलें ब्ळू लायट डिस्ट्रिक्ट, तीन दिसांनीच बंद करका जालें खंय! कारण आमकांच समजूक सांगता ती!

हे जाग्यार साकून लागीचीं दृश्यां पळोवूक तिजे मागशींच वेगीन चमकताय आमी. आतां चमकूचे हादीक नांव ब्ळूड स्त्रात (Bloed Straat/Blood Street). पूर्वीं हांगा आशिल्ले फ्रांसिस्का (Franciscan) मोणास्टरीचें पीडनकक्ष (Blood chamber वा Torture chamber) हे जाग्यार आशिल्लें. न्यूमारकेटांतुले ‘दि वाहांतु’ पावोवनु दिमशी मारचे बंदींचें रगत हे हादीवेल्यान होळनु कनालांतु पावंतालें, अशी एक काणी लागेन सांगताय ताजे नांवा विशीं!

आमी चमकून दि वाह (De Waag) पावंताय. पुरातन आमस्तर्दामाचें प्रवेशद्वार हें. एक कालाक वाणिज्याक जावनु दूर देशांतु साकून हांगा पावंच्या तारुवांचेर साकून सामान हे बंदरांतु देवंयतालीं. गांव विस्तारान विकसित जातना, पुरातन शहराच्यो वणतीयो मोडून उडयल्यो. तेन्ना नवी सांत हे प्रवेशद्वाराक घेरून स्थापित जाली आनी हांगाच तुळास दवरून सामान तोलून व्हरूक लागलीं. ‘वाह’ म्हळ्ळेलें, डच्च भासेन तुळासाक म्हणचें पोरणे नांव. ‘दि वाह’ म्हळ्यार ‘The Weighhouse’.

ईटांचे पागारान बांदलेलें दोन माळियेंचें दीर्घ चोवकोण इमारत. ताजे चार कोणस्यार चार अष्टकोणीय मिनारां. दिगाये भागाक मदें जावनु दोन वाडकुळाकाराचीं मिनारां. तांकां षटकोणीय मुकुटां. आनी इमारताचे मदेंच जावनु होडलें षटकोणीय मुकुट वेगळें. अशी विशेश रीतीन बांदलेले हे इमारताक थंयथंय मात्र सानसानच जनर्लां. तांकां तांबडीं कवडां. इमारताचे भायर बांदलेले शामियानाचे पोंदाक बेसून जनां खाण खाताय.

आतां हांतु ‘वाह’ नांवान, कला आनी शास्त्राचें एक स्थापन, मागीर एक रेस्टोरेंट लागेन चलता. विसावे शतकांतु हांतु एक गिलोटिन आशिल्लें जंय बंदींचे गोमटे कातरतालीं! ताजाकय मुरथमले कालाक सत्रावे शतकांतु हांतु चित्रकलाकार संघ (Painter’s Guild), मेस्त्री संघ (Mason’s Guild), लोहार संघ (Blacksmith’s Guild) आनी शस्त्रवैद्य संघ (Surgeon’s Guild) अशी चार संघटणा चलताल्यो. चड प्रशस्त जावंचे मुरथमले कालाक रेंब्रांत वान रैन (Rembrandt van Rijn) तांतूलो अंग आशिल्लो. तेन्ना, थंयचे शस्त्रवैद्य संघांगांचें, आपले कर्तव्यांतु व्यापृत आसतनाचें चित्र रचूक रेंब्रांताक लायलो तांनी. ‘The Anatomy Lessen of Dr. Nicolaes Tulp'(1632) नांवाचें तागेलें हें तेलचित्र ताजे प्रशस्तीक कारण जालें. ताजे कर्यान आपलीं चित्रां चित्रावंचाक, दुड्ड घे घे म्हणून ताजे मागशीं जनां गोंदळेवंचाक लागलीं! मात्र न्हय दुड्ड दीवनु, मृतशरीरां चिरचें पळोवंचाकय जनां पावलीं!

ते विख्यात चित्राची प्रती दाकयता शार्लट. नंतणा तागेलें वेगळें एक चित्र ‘The Night Watch’ लागेन दाकयता, जांतु स्वयं आपल्याकच चित्रकारान चित्रायलोलो पळोवयात. तांतु दोग जाणांचे मागशीं राबून, तांचे खांदा उंचावेल्यान, आपले तोप्ये पोंदाच्यान चोवंचे तोंडाचो एक भाग, म्हळ्यार केवल एक दोळो मात्र, तोच आसा चित्रकार! भीमाकार होडकायेक प्रसिद्ध चित्र हें, रैक्श म्यूज़ियमांतु (Rijksweg/Rijks Museum) प्रदर्शनाक दवरल्यां.

दि वाहाचे मुकार विस्कळ जाग्यार न्यूवी मार्क्ट (Nieuwmarkt/New market) चमकयताय. जाय जालेलीं सगटय उदाक पियाय म्हणून उडगास दिता शार्लट. तिगेले संघांतुली कोणेच एकली भोवंडेकारणि मुरशेणे येवनु पडल्या मुरथम.

थंय साकून चमकून वचे हादीचे दोनीय तांतूंय जावनु उणे मात्रेन भारतीय, थाय आनी चड मात्रेन चीनी आंगड्यो दिकुयात. चैना टावुन (China town) म्हुण नांव, जाल्यारीय चीनींचे संग थायलेंड, इंडोनेसिया, मलेसिया, इंडिया आदी एश्याचे विविध राज्यांचीं जनां आसाय हांगा. पूर्व देशी सामान विकचीं चीनी सूपरमार्केटांय आसाय. धवे आनी पाचवे वर्णाचें सान एक चिन्न दवरलेलें कोफी शोप दाकोवनु ताजी प्रत्येकता विवरसूक लागता शार्लट. ऊणे प्रभावाचीं नशेदार पदार्थां (Soft drugs) हांगाचे कोफी शोपांतु मेळताय! पूर्वीं तांची विक्री नियमा आड आशिल्ली. तेन्ना चोरपणान विकतें घेतालीं जनां. नंतणा नेतरलेंड्सांतूले चीन गांवकारांनी ओपियमाचो आनी वेगळे नवे नवे नशेचो उपयोग व्यापक केल्लो. मात्र न्हय आवश्यकारांक घरा देरलांतु तें सुलभ पावोवंचाक व्यवस्था केल्ली. नियमा आड आसूनूय विदेशांतु साकून निपोवनु चडोवंच्याची मात्रा चडत वताली.

नशेचो उपयोग पूर्ण रूपान राबोवप असंभव म्हुण समजून नियमपालकांनी कार्यव्यवस्था परतीली. आतां नियमानुसृत मारियुवाना (Marijuana) वा चरस (Hashish), तसले लघु प्रभावी पदार्थांची विक्री असले वेंचिक आंगडींकडे चमकता. हीं दोनीय, भांग (Cannabis) झाडाचीं उत्त्पनां. डच्च मारियुवाना सामान्या पशी जोर आसता. जाल्यार हे आंगडींकडे हीं पदार्थां कशी पावंताय म्हळेल्याक कान दीनाय अधिकारी. लायसेन्स घेवंचें आसा तसले कोफी शोपांनी. विज्ञापनां नज जाल्यारीय खास चिन्न आंगडीचे भायर प्रदर्शित करचें आसा. उग्र नशेदर पदार्थांची (Hard drugs) विक्री नज, सूराची विक्री नज, ग्राहकांक आषा वर्सां पुणीय जालेलीं आसुका, एक पावटीक एक ग्राहकाक पांच ग्रामा पशी चड विकूक नज, ग्राहक नेतरलेंड्साचो निवासी आसूका अशी आसा तरातरा व्यवस्था. पांच ग्राम तांय भांग वा पांच झाडां भांगाचीं, आपले हातांतु व्यक्तिगत उपयोगाक दवरयात. हे सहिष्णुतेचें कारण शार्लटान आमकां समजायलें. अशी लघु पदार्थांचेर दोळे धांकूच्यान, उग्र नशेदार पदार्थांचो उपयोग आनी विक्री नियंत्रण करूक चड वेळ आनी ऊर्जा मेळता तांकां. नेतरलेंड्सांतुले हे कार्यक्रमांचो विशेश आयकून विचित्र दिसतलें आमकां. दुड्वांचे मुकार डच्चकारां कित्या पासूनूय सहिष्णुता दाकयताय म्हणता ती!

Cocaine, Ecstasy, GHB, LSD, Opiates, Truffles (Magic Mushrooms) आदी उग्र पदार्थांची विक्री दांबून दवरूक कठिन परिश्रम जाय. तांचो उपयोग करनु किरगून भोवनु दंदाक वचाक जायनाशिल्लें, दुडवांक जावनु अक्रम करचे आसक्त जनांक धरून भितर घालप. तांची आसक्ति ऊणे करूक आनी स्वास्थ्य सुधारूक श्रम काडप. हे सांगलेले कसल्याचेंय फल मेळनाशिल्ले आसक्तांक बंद दवरून, आवश्याक नशेदार पदार्थां सरकार दुडवांनी दीवनु अक्रम आदी नियंत्रणार राबोवंची रीति यूरोपांतु सगट कडेय आसा म्हुण मुरथमच आयकलेलें हांवें!

कोफी शोप (Koffie Shop) आनी कोफी हाय्श (Koffie Huis), हांचो फरक केवल नशेदार पदार्थांचोच. दोनीय कडे कापी, चाया, फळां रोसु, केकां, सेंडविचां आदी मेळतलें.

आमी चमकूच्यो हाद्यो चड रुंदाय नाशिल्यो. सर्व घरांकय, चुन्या आवरण नाशिल्ले ईटांचे पागार. ईटो पातळावनु केलेल्यो हाद्यो, हाद्येचे देगेवेल्यो पायवाटोय ईटांच्यो, वाहनां वचे रस्तेय ईटांचे! वेगवेगळे रीतीन ईटांचो उपयोग केलेल्यान हादि किं पायवाट किं रस्तो म्हुण समजूक जाता, तितलेंच! ईटांचें पिशें म्हुण दिसता हांगाच्यांक! सगट घरांय आमगेले कोची गांवचे केरी घरांचे मणके एकामेकाक लागून लागून आसाय. चड रुंदाय ना घरांक.

एकडे राबून कनाला देगेन आशिल्ले डच्च घरांचे पासून सांगूक लागता ती. ते दिकचे घरांक विशेषता साबार आसाय. एकेक एकेक करनु समजायतां. हो सगळो गांव उदकांतु साकून केलोलो. उदाक आटोवनु मेळ्ळेले कृत्रिम भुंयचेर समिंद्रा उदाक चडूनाशिल्लें राबूक बांद (dyke) बांदून सुरक्षित केल्लें. समृद्ध वाडूचे गांवाक जाय जालेलीं संविधानां करचे खातीर चडचड कनालां बांदलीं, चडचड बेदबेदी भूंय आटयली. अशी मेळेली भूंय सगटांकय पावोवंका. भूंय मेळूक सुलभ नासून, केवल पांच साकून सात मीटर रुंदायेचे दीग कुटक्यांनी वांटितालीं. नंतणा घराचे रुंदाय अनुसरूनूच सरकारांतु कर भरप! हेंवय रुंदाय ऊणे आसूच्याक कारण जालें.

सत्रावे शतकांतुले मुख्य तीन कनालांचे देगेन, तशी मेळ्ळेले भुंयचो उपयोग चडानचड घेवंका म्हणून आडळावनु आडळावनु घरां बांदूची रीति आयली. मात्र न्हय ते भुंयचेर बांदूचे सगट घरांक कनाला भागाक वाक्ते जावंचे दारवट्यांचें आवश्य आशिल्लें. कारण ब्यारेल्यांचे तसले घरांतूच तांची गुदामांय चलयतालीं. कनालांतुल्यान सान तारुवांचेर आनी बोटींचेर सामान हाडून देवोवनु घरांतु चडोवंचें आवश्य येतालें. जाल्यार रुंदाय ऊणे आशिल्ले घरांतु बांदिल्यो निसण्यो भो सोपूर. तसले निसणीवेल्यान चडून देवंचेंच भारी कष्ट, मागीर सामान व्हावनु चडोवंचें कायरें सांगुकायीच नाका! तेन्ना होडलें सामान कशी माळियेंचेर पावोवंचें? ते खातीरीय तांनी उपाय सोदून काडलो. घरा मुकावेले पागाराचेरी, सगटा पशी ऊंच आशिल्ले जनर्लाचे पशी ऊंच, तुलांव स्थापित केल्लो. ताजेर होडली गावी लांबयली. गाव्येर बळिश्ट हांजो घालनु, सामान लांबोवनु ऊंच वोडून, विस्कळ जनर्लांतुल्यान भितर काडप. त्यो गाव्यो दाकोवनु दिल्यो शार्लटान. एकार साकून हांजो लांबून पडला, आनी वेगळ्यार ऊंच एक लोकंडा मचान लांबता, जाचेर बायलांचीं तीन सुंदर शिल्पां दृश्यां पळयताय!

अशी वोडून चडयतना पागारांचेर, जनर्लांचे कांचेंचेर धाडवून चेंचून वचें सामान, ऊंच पावंतना जावंचे नाशनष्टान तांकां बुद्धी आयली. मुकावेले पागाराचो उंचावेलो भाग मुकार धिंगळून सरी बांदल्यार हाका परिहार जातलो, म्हणूनूच हीं घरां मुकार बावगूच्या (tilting) वरी राबल्यांय. घरां करतनाच रूपरेखेंतु तेंवय समावेश करचो नियम आशिल्लो.

मुकावेले भागाक मात्र न्हय, थोगडीं घरां दावे वा उजवे भागाकय बावगताय. जाल्यार हाका कारण तांचे बुनियादांची बलहीनता. बेदबेदे भुंयचेर घर बांदितना विशेष आधारतळ बादूचें आसा. ते खातीर, ओक जशे बळिष्ट रूकांच्यो, वीस मीटर तांय दिगायेच्यो धड्यो भूंय कोरांतून खोल पोंदाक चडोवंका. सोंकर्याचें घटि तळ पावूं तांय चडोवनु ताजे उंच आडूवें, तसल्योच धड्यो बांदूका. तांचे ऊंच दाटसाणीन सोंकरो घालून, ईट दाळून चुन्यानी पेटून तयार करका. भुंयचेर साकून ऊंच शेळि चडूनाशिल्लें बदोवस्त करुक हें. ताजेच ऊंच घर बांदितालीं. ते धड्यांचे संरक्षणार्थ उदाक चड आटूनातिल्लें राबोवंका. उदक आटलें जाल्यार त्यो धड्यो उदका भायर आसून जीर्ण जावूक लागतल्यो. आधार बलहीन आसूनूय, हीं घरां मोडून पडनाय. तसले घरांक तेंको जावनु, लागी वेगळीं घरां आशिल्यान मात्र अशी मोडून पडनातिल्लें राबताय.

आमस्तर्दामांतुले सर्वा पशी ऊणे रुंदायेचें घर म्हणून तीणे दाकोवनु दिलेले तीन माळियेंचे घराक 2.44 मीटर रुंदाय आनी पांच मीटर भितरची दिगाय. घरा मुकावेले अर्द रुंदायेन कवड आनी वरलेले कडे जनर्ल. माळियेर चायपान करचें कूड चमकता म्हुण ताजे कवडारी बरयल्यां. वेगळे एकडे 1.01 मीटर रुंदायेचें, सगळे रुंदायेन दारवोटो आशिल्लें, एक इमारत आसा. पुण ताजे मागल्यान पांच मीटर रुंदाय आसा देखून सगटा पशी सोपूर म्हणूक जायना. सत्रावे शतकांतु, हांगाचे सर्वा पशी रूंद घर बांदतना ताजे धन्याचे गाडीवालान (coachman) आपल्याकय जाय म्हुण दिसूचे घरा पासून सांगलें. घर करनु जावनु वरलेले सामानांनी ते यजमानान गाडीवालाकय तागेली आशा तकित, धनियाले घरा मुख्य दारवट्या इतले रुंदायेन एक घर करनु दिल्लें अशी काणीय आसा.

आमी दिकिल्ले सोपूर घराक लागून होडलें एक गेट. ताजे ऊंच, राज चिन्न, हे गांवचे ओरान्ये (Oranje) राजकुटुंबाचें. गांव सगोळ, घुडियेंचेर, इमारतांचेर, पायवाटेंचेर अशी हें चिन्न दिष्टींतु पडता. डच्च घूडी त्रिवर्णी, ऊंच तांबडो पाटो, खाल नीळ पाटो आनी मदें धवो. जाल्यार राजकुलाचो ओरेंज वर्णूच चड लागता जनांक. गेटावेले राजचिन्नाचे ऊंच एक रंगीन मुकुट आनी दोन वशींय मात्या हाडा करटीं! वालसे केर्काचें (Waalse Kerk/ Walloon church) मागशींचें गेट हें. बेलजियमाचे वालोणिया गांवांतु साकून पावनु हांगा वासु करूक लागल्लीं, फ्रेंच भास उलोवंचीं जनां हीं वालूण. तांची अंतिम संस्काराची शवयात्रा हांतूल्यान व्हरताय.

थंय साकून दोन पावलां चमकिल्यार होडलें एक इमारत. ताजे होडले कमाना दारवट्यांतु आशिल्ले वाक्ते कवडांतुल्यान भितर चडयलें तीणे आमकां. भितर विस्कळ राजांगण. चारीय वशीं तीन माळियांचें गंभीर इमारत. ताजे कमानाचे कवडा ऊंच voc म्हुण बरयल्यां. तांबडे ईटांचे इमारताचेर होडलीं धवीं जनर्लां, मात्र न्हय ताजे तळाक लागून सानसान जनर्लां लागेन आसाय. भुंयचे पोंदाकय माळी आसा म्हुण स्पश्ट करचो, भुंयारा दारवटो. तांतूंल्यान देवंचाक मेटां आनी तांचे देगेन देवणेची हादी. सायकिलां, व्हील चेयरां आदी देवोवंचाक ती म्हुण, दृष्टांत पळोवनु समजलें. दोगतेग जाणां देवंती देवनु गेलेलीं दिकलेंय. आमी नंतणा वेगळीं कोणेच नाय हे आंगणांतु.

निशब्द आसूका म्हणून शार्लट, ते इमारताचे मुकावेले मेटांचेर बेसूक सांगता. तिगेले खांदावेले चीलांतु साकून डच्च स्ट्रोपवाफेल्स (stroopwafels/syrup waffles) काडून, एकेक आमकां खांवचाक दिता. आनी अस्सल डच्च भोजन वर्जूक चेतावनी दीत वेगळें कसलेंच, एश्यन खाण बि खावंचाक लागेन उपदेश दिता!

येदे घडियांक आराम करनु जावनु वचूं म्हणून ती ते इमारताचे पासून सांगूक लागता. आमस्तर्दाम विश्व विद्यालयाचें सोश्योलजी डिपार्टमेंट आतां हांगा चमकता. थंय साकून पदव्युत्तर पदवी केल्या तीणे हे लागीच. भो वळखीचें स्थल आसून साबार साबार उडगास, हे इमारतांतु आनी आंगणांतु साकून तिका मेळ्याय म्हुण भावुक जाता ती.

1602 वर्सा आरांभून 1799 वर्सा निष्क्रिय जालेले Verenigde Oost-Indische Compagnie(voc) नांवाचें, अंतराष्ट्रीय कंपनीचे केंद्र कार्यालय आशिल्लें हें इमारत त्या कालाक. Dutch East Indies Company म्हळ्यार एक लागेन वेगीन वळखतलीं. भारताचे आनी दक्षिणेश्येचे इतर देशांचे लागी वाणिज्य व्यापार करचे खातीर स्थापित जालेली ही कंपनी. शेयरां आनी बॉन्डां देवोवनु जनांचे लागी साकून मूलधन घेतलेले कंपन्यांतुली प्रप्रथम. ताजो मुख्य वांटो आमस्तर्दामाचे ब्यारेल्यांचे हातांतूच आशिल्लो. जेन्ना पुरतुगीस आनी स्पेनी नाविक नवीं नवीं राज्यां सोदून अधीनांतु करताले तेन्ना डच्च जनांचे हातांतु एक सरी समुद्री मार्गाचें मानचित्र (map) नाशिल्लें. स्पानिश इनक्विसिशनाचे (Spanish inquisition) कालाक बंदी केलेले पुरतुगीस ज्यूदेवांचे (Jews) कर्यान मानचित्रां करोवनु घेतलीं आनी आद्य यात्रेक देवलीं. तीन वर्सांचे श्रमकर यात्रेचे आनी साबार नाविकांचे जीवत्यागाचे उपरांतें परतून येतना हाडलोलो केवल एक साकु मिर्याकण! इंदोनेसियांतु साकून मेळ्ळेले ते मिर्याकण कोणकोणाक म्हुण पावोवंचे! (तें देखून तांनी केरळांतुले कोची आयलेलीं आसूका!) उपरांतें पूर्वी देशांकडे साकून पाट्या वस्त्र, सुगंध व्यंजन, औषध सस्यां आनी इतर धनसंपति हाडून तांगेले देशाचो भांगराळो युग फुलायलो. सत्राव्या शतकांतुले संपन्न राज्यांतुलें एक जालें हेंवय. सानसान ब्यारेल्यांक साकून दंदकारणींक तांय हे आद्य स्टोक एक्सचेयंजान संपन्न केल्लें.

थंय साकून भायर देवनु चार पांच मिनिटांक चमकून वेगळे एकडे चडताय. आमस्तर्दाम विश्व विद्यालयाचें इन्स्टिट्यूट फोर लीगल स्टडीस हें. आमस्तर्दामांतुलो चड प्राय आशिल्लो रूक म्हणून एक रूक ते आंगणांतु दाकोवनु दिता ती. शार्लटाली भयणी मारसेल्लाक थंय मेळ्ळीं आमी. आमगेले सगळे संघाचें फोटो तिजे कर्यान काडयताय. मागीर आमचे संग तीवय येता. ती बी ए लिंग्विस्टिक्स शिकता. ओ, पदवीचे शिकवणेंतु लिंग्विस्टिक्स मुख्य विशय जावनु घेवनु शिकुयात वे हांगा? मिगेलो आनी धूवेलो संशयु ती दूरा करता. मिगेली धूव लिंग्विस्टिक्स विशयाची पदव्युतर पदवी करता म्हणून हांव सांगतां. भारतांतुले विश्वविद्यालयांतु हो विशय केवल पदव्युतर पदवी करतनाच शिकुयात म्हुण दिसता. हे इमारताचे भितरच्यान, पोरणे पुस्तकांचीं स्टालां आशिल्ली होळसी दांटवून आमी वेगळे हादीर देवंताय.

आमस्तर्दामातुलें एनी फ्रांकालें (Anne Frank) घर विश्व प्रसिद्ध. सत्रावे शतकाचें हें घर एनी फ्रांक हाय्श (Huis) नांवान म्यूज़िय जावनु प्रवर्तन करता. ज्युदेव धर्मी म्हळेले एकमात्र कारणान, दुशेरे विश्वयुद्धा कालाक सहन करका जालेलें आपलें जीवित वृतांत तीणे बरोवनु दवरलेलें. तिगेले मरणा उपरांते तें वृतांत, ‘द डायरी ऑफ एनी फ्रांक’ म्हळेले नांवान तिगेले बापसून उजवाडायलें आनी तें विश्व प्रसिद्ध जालें. तिगेलें घर आनी तांतूली स्थिति पळोवंचाक जावनु गांवगावांतु साकून भोवंडेकारां हांगा पावंताय.

ज्युदेवांची पूर्व जीवित स्थिति विवरसूक लागता शार्लट. सत्रावे शतकांतु धा सास ज्युदेव हांगा वासु करताले. स्पेन, पोरचुगल साकून स्पानिश इनक्विसिशन भीवनु, क्रिस्तु धर्मांतु बाट्टून वचाक तात्पर्य नाशिल्ली ज्युदेव जनता, थंय साकून पालायन करनु हांगा पावली. भांगराळे युगांतु तीं व्यापार करनु फांदळेवनु आयलीं. नाज़ी कालाक जर्मनींतु साकून येवनु पाविल्लींय राबतालीं हांगा.

दुशेरे विश्वयुद्धाचे आरंभ कालाक ज्युदेवांक नाज़ीचे हातांतु साकून भोगचें पडलें. हांगा राबूक तांकां अनुमती आशिल्ली जाल्यारीय जायते प्रतिबंद दवरलेले. सार्वजनीक वाहनां धावंडावंचाक नज, उद्यानां, स्कूळां आदींचो उपयोग घेवूक नज, चालूंत आशिल्लें काम करूक नज, तशी तरातरा प्रतिबंद. 1941 वर्साचे आरंभार, कांट्यां सरियेंच्यो वोंयो बांदून, सांकव उबारनु दवरनु ज्युदेवांक ज्यूयिश क्वाटरांतु (Jewish Quarter) बंदी केल्लीं. चौकीदार दवरले. भायर भितर वचें नियंत्रित केल्लें, फोण उळदूचें, कारां धावंडावंचें, सगट निषिद्ध जालें. थंय साकून पोलंडाचे (Poland) एक्सटेर्मिनेशन वा कोनसेनट्रेशन केंपांतु बळयले. युद्धाचे उपरांते आमस्तर्दामांतु तांचो केवल धा प्रतिशत (केवल 28000 लोक) बाकि वरलो.

आयकून हें, मातें मुयेवंचाक लागल्यां मिगेलें! आमी सगट कितलीं भाग्य केल्लेलीं!

1944 वर्साचे अंत्यार, कलकंडेची (coal) उपलब्द्धी राबून गेल्ली. शरद रितूंतुली शेळी तरण करूक हातांतु मेळेलें सगट काडून जळोवंचाक लागलीं जनां. रूक कातरले, रेल पाट्यांचे मदेंचे धड्ये कुटके काडून जळयले. ज्युदेवांचे घरांचीं रुका जनर्लां, कवडां, भुंयचीं फळीं, रुका मेटां, पाक्यांचीं तुलांवां, पाट्टीयो तशी मेळयात जालेलें सगट पिसडून व्हरून जळयलें, रांदणींतु उजो केल्लो. भूकमारी चडून आयली. स्किपोल विमानतळ (Schiphol Airport) बंब घालून जळोवनु उडयलें जर्मनकारांनी. राकुडाचे आवश्याक जावनु सुमार वीस सास रूक कातरून गेल्ले, सास कणकणे घरां पिसुडून नाश जालीं, कठिन भूकमारीन करतना वीस सास जनां मरून गेल्लीं. युद्धाचे उपरांतें 1945 वर्सा मेय मासांतु नेतरलेंड्स स्वतंत्र जालें. आतां ज्युदेवांचे म्हणूक चड कसलेंच ना. तांचे जीविताचे पासून दाकोवंचाक केवल एक सिनागोग (Synagogue) आनी एक म्यूज़ियम मात्र.

शार्लटाले खंचेय एक मैत्रिणीली होळ्ळम्मा 96 वर्सांची लोटी, होळोकास्टांतु साकुन वांचून आयलेली. दुशेरे विश्वयुद्धाचे कालाक खंचेय उद्यानांतुले बांकारी तिका दीसरात काडका जाल्यां. आतां ते बांकाक, तिगेले आदर सूचक जावनु लोटीचो बांकु (Lotti’s Bench) म्हुण नांव घाल्यां. ज्युदेवांक कोनसेनट्रेशन केंपांतु चडोवनु पेटोवंचाक उपयोग केल्लेलें तें आटवें ट्राम लायन (Tram line 8) आतां उपयोगार काडिनाय!

उदास काणी ही आयकूनूच आतां मिगेलें आंग सणसणेवूक लागल्यां, दोळे वोल्ले जावूक लागल्याय. ज्युदेवांचो हो काल चित्रावंचें डाहाव (Dachau) कोनसेनट्रेशन केंप म्यूनिक साकून केवल तीस किलोमीटर दूरा. जाल्यार तें पळोवंचें माका तांकुना म्हणून हांवें नाका केल्लेलें. तें पळोवंचाक गेल्लेलीं जाल्यार!

जायतीं पब्बां, बारां, कोफी हावसां, कोफी शोपां, सान होड खाणामळां, तरातरा आंगड्यो, जिन निर्माणशाला अशी सगट मेळनु सक्रिय हाद्यो. जायतीं जनां आळतां पेळतां भोवंताच आसाय.

आमचे हे भोवंडेचो आखेरचो जागो डाम स्कोयर (Dam Square). आमस्तर्दामाचें केंद्र बिंदू आसून हे गांवचे राजकुटुंबाचें रावळार (Koninklijk Paleis/ Royal Palace) हांगाच आसा. हळदूवे सेंडस्टोण (बुरसें दिसता आतां) उपयोग करनु बांदलेलें, केवल दोन माळियेंचें हें इमारत चार माळियेंची उंचाय धरून गंभीरतेन राबल्यां.

आमस्तल न्हंयचे तटार पावनु वासू करूक लागलेले उपरांतें, तेरावे शतकांतु न्हंयचेर एक डाम बांदलेलें. तें डाम आशिल्लो जागो होच. जाल्यार तें आतां दृश्य न्हय.

प्रिन्स ओफ ओरेंज विल्यम एकावो, नेतरलेंड्साचो पितामह (Vader des Vaderlands/ Father of the Fatherland) म्हुण व्यापक जावनु वळखता. नासा (Nassau) प्रांताचो कुलीन कुटुंबांतु जन्मू. ताणे 1544 वर्सा स्थापन केलेलें हें, हाय्श फों ओरान्ये-नासा (Huis van Oranje-Nassau/ House of Orange-Nassau). प्रोटेस्टेंट धर्माच्यांचेर स्पानिश रायांनी करचे अत्याचारा विरूद्ध लडाय करूक लागलो विल्यम. 1584 कालाक ताका रायाले आदेशान दिमशी मारलो, जाल्यारीय लडाय चलत राबली. 1648 वर्सा अंयशी वर्सांचे युद्धा उपरांते हो गांव स्पेयन रायाचे हातांतु साकून स्वतंत्र जावनु गणतंत्र जालो.

पूर्वीं आमस्तल न्हंय अशीणान होळनु आय न्हंयतु (Ij River) वचून मेळसताली. ते संधि स्थलारी आतां आमस्तर्दाम सेंत्राल स्टेशन चलता. आमस्तल न्हंयचेर हांगा आशिल्ले बंदराक मुख करनु बांदलेलें हें सिटी हाळ. तेन्ना हें रावळार न्हय.

आषावे शतकाचे आरंभ कालाक हें राज्य फ्रेंच भरणारी आशिल्लें. उपरांते 1806 वर्सा नेपोळियन बोणापार्ट रायान युद्ध करनु राज्य जिखलें. पुण राज करूक ताका वेळ नाशिल्यान आपले भावाक, लूयिस बोणापार्टाक राय केल्लो. मुरथम वेगळे खंयीच राबताले ते रायाक आमस्तर्दाम नगर बरें लागलें आनी हाकाच आपली राजधानी करनु हें सिटी हाळ रावळारा उपयोगाक काडलें. ताणे हे रावळाराचे बालकणीचेर राबून, रावळारा मुकार एकडे जालेले आपले प्रजेचे लागी प्रथम भाषण केल्लें. तेन्ना ताका कळचे अल्पसल्प डच्च भासेन, ‘हांव तुमचो राय’ म्हुण सांगूक गेलेले ताजीं उतरां, उच्चारणा चूकि कारण अर्थु बदलून ‘हांव तुमचो सोस्सो’ अशी जावनु गेल्लीं! कोनींग् (Koning/ King) म्हणच्या बदल कोनै (Konijn/ Rabbit) म्हळ्ळें ताणे! चड काळ ताका राज्य करूक जालेंना! (डच्च भासेचें उच्चारण भो कठिन आनी घुसपावंचें म्हण शार्लटान सांगलेलीं डच्च नांवां आयकूनूच समजल्यां!)

फ्रेंचांक धावंडावनु घालनु परत 1815 वर्सां हें ओरान्ये-नासा राजकुटुंब भरणारी पावलें.

आतांचे रायालो, विलम अलेक्सांदरालो जायदीसु आसा एप्रिल सताविसाक. तेदुसचे तारिकेक हांगाचीं जनां डामडूम करनु जायदीसु मनयताय. सुमार आटड लक्ष जनां, हे गांवचे रस्त्यांचेर, रात सगोळ मौजमस्ती करनु जगांतुली सगटा पशी होडली स्ट्रीट पार्टी (street party) आघोषान मनयताय.

रावळाराक मुख करनु एक स्मारक (Nationaal Monument op de Dam) आसा. ताजेच मुकार पावनु राबल्यांय आमी. हें स्मारक विश्व युद्धा कालाक जीवत्याग केल्लेले डच्च योधांचे उडगासाक बांदल्यां. धवो दीग एकु खांबो, ऊंच वता तशीच सोपूर जावंची आकृति. ताजेर, संकाळेन बंदित तेग सैनिकांचीं शिल्पां, चेरडाक हालडि घेवनु राबलेले बायलेलें शिल्प, आनी तिजे मात्या ऊंच उबचे पारव्यांचीं शिल्पां. वेगळींय शिल्पां आसाय, सूण्यांचीं, सिंहांचीं तशीतशी. ताजे मूळांतु साकून वाडकुळ्यान स मेटां देवनु वताय.

रावळाराचे उजव्यानच जावनु आसा, पंद्रावे शतकांतुले प्रोटेस्टेंट देवालय न्यूवी केर्क (Nieuwe Kerk/ New Church). आतां राजकीय आवश्याक नंतणा उपयोगार नाशिल्ले हाका कसलीच खास विशेषता आसा म्हुण सांगूक ना.

स्मारका मुकार राबून शार्लटा लागी विदा सांगताय आमी. आमचे खातीर तीणे अडेच घंट्यांक निस्वार्थ मनान काडलेले कष्टाक प्रतीकात्मक प्रतिफल म्हणून एकेकलींय तांकतांकां जावंचें रकम दिताय. दिल्लेलें संतोषान घेवनु ती किसांतु घालता.

आनी मुकारची भोवंडी जाय तकीत करयात. तेच स्मारकाचे मेटांचेर बेसून जेवणाक हाडलेलें खाताय आमी. मेटांचेर जायतीं जनां बेसून आसाय. रावळारा मुकारचे विस्कळ जाग्यारीय जनांचो खीटु. राज कुटुंबाचीं कार्यक्रमां चमकतना नंतणा इतर सग समयारीय रावळार भितरच्यान भोवनु चोवंचाक अनुमती आसा. मुकार दिकचे जनांतु गांवकारांचे पशी चड भोवंडेकारांच म्हुण दिसता. आमी बेसल्ले स्मारकाचे आनी रावळाराचे मदेंच्यान रेल पाट्टीयो, तांचेर केन्ना केन्ना येवनु राबचीं ट्रामां. जायतीं जनां देवंताय, चडताय दिकुयात. आमस्टर्दामाचे सर्व कडेय साकून हांगा पावंचाक ट्रामां धावंताय.

दाव्यान मागशीं भागाक होडलें इमारत जाचेर Grand Hotel Krasnapolsky म्हुण बरयल्यां. ताजे आळतांतु रिप्लीचें (Ripley’s believe it or not) होडलें इमारत. मदाम तुसाडाले मेणा शिल्पांचें प्रदर्शन रावळाराचे दावे कडेनचे रस्त्या पेल्यान आसा. ते इमारताचे दारवट्याचे ऊंच एक नाविकालें शिल्प सरी दिकूक येता. ते इमारताचे मुकारीय जनां गोंदळेताय. सर्व दिकानय साबार वेगळींय इमारतां. उजवे मागशीं भागान आसा De Bijenkorf (उंचमोला सामानाचें सूपरमार्केट).

रेल पाटियेंचे पेल्यान एक कलाकारी आपले कलेचें प्रदर्शन करता. तागेलो अभ्यास पळोवंचाक जायतीं जनां ताका घेरून राबल्यांय. सुकरबाळे केळ्या बाळकांचे संग उपमावे खाणाचे उपरांते आमीय ताजे लागी वताय. जळच्यो तीन चूड्यो आनी तीन खांडीं उंच विंदून धरून ताणे दाकोवंचें सातक, चड अंतराचेर राबूनूच जनां पळयताय. मागीर एकचक्री सायकिलाचेर चडून तो तेंच दंद करूक लागता. एकचक्री सायकिलाचे, ऊंच बोड्यार दवरलेले आसनाचेर बेसून गाडो हालयत संतुलनारी राबोवनु, खालाक राबून कोणेच सगट विंदून दिवंचीं खांडीं हातांतु धरनु परतून परतून ऊंच विंदून अभ्यास दाकयता. ओस्ट्रेलियांतु साकून हांगा पावनु, ताणे दाकोवूक वच्या पासून आनी ताळियो वाजून ताका प्रोत्साहन दिवंचे आवश्या पासून तो कितेंय सगट सांगूनूच आसा. जनां ताका साबाशी दिताय, भुंयचेर उद्दारी दवरलेले तागेले तोप्येंतु दुड्ड घालताय. जाल्यार आखेर ताजे सायकिलाचे एकसूरे गाड्यान घातोकु घालोच! हापको वोडून तो गाडो मेल्लोच! अभ्यास पुरतो दाकोवूक जावनातिल्ले खातीर क्षमा मागून तो ताजेर साकून उडकी मारता. जनां सगट तांगतांगेले वाटेन वताय.

तशी, अभ्यास पळवप, तरातरा आंगड्यो भोवंप, डिपार्टमेंट स्टोरांचे वैविध्यान विस्मित जावप, खाणामळांचे भायर बेसून खावंची पद्धती, बियर जिन पीवप, सगट मेळनु भोवंडेकारांक खुशाली रे खुशाली!

यूरोप- एक झळकि’ वेल्यान  (प्रवास वर्णन)

suryaashok1969@gmail.com

AKSHRA
error: Content is protected !!